Klimalar ve COVID-19: Klimalar korona yayıyor mu?

Yaz mevsimi gelip havalar ısındıkça normlleşme sürecinde açılan restoranlar, binalar ve ofisler, Covid-19 bulaşma riskini arttırmadan kamusal alanların nasıl soğutulacağını bulmaya çalışıyor.

İnsanlar serinlemenin en güvenli yolunu ararken uzmanlar, klima sistemlerinin ve havalandırmanın insanların Covid-19’un yayılmasında önemli bir rol oynayabileceğini söylüyor.

Klima sistemleri, koronavirüs içeren viral partikülleri tamamen filtreleyemezler dolayısıyla sıklıkla mekan içerisindeki havayı devridaim ederler. 

factory rooftop

Purdue Üniversitesi’nde hava akışının viral iletimi nasıl etkilediğini inceleyen makine mühendisi Qingyan Chen “Virüs klima sistemi tarafından getirilmiyor, ancak sistem odadaki sirkülasyonu artıracak.” İçerideki havanın devridaimi, insanları viral parçacıklara maruz bırakarak virüs iletimi açısından sorunlara neden olabilir.

“Klima veya bir pencere açmak arasında bir seçeneğiniz varsa, ikincisini seçin, diyor Chen.

—-“Sadece bir pencere açın çünkü doğal havalandırma klima sistemlerinden çok daha etkilidir.”

İnsanlar hapşırırken, konuşurken veya öksürdüğünde, yakın çevrelerine yüzlerce, hatta binlerce damlacık saçar. Covid-19 esas olarak bu solunum damlacıklarına yayılır.

Hastalık Kontrol Merkezleri bu hastalığı kapmanın temel nedenini öncelikle enfekte olmuş kişilere ve bazen de kontamine yüzeylere yakın temasdan kaynaklandığı bildirmektedir. Maskeler, insanlar ve bu viral parçacıklar arasında fiziksel bir blok sağlayarak Covid-19’un kaynağını ve yayılmasını azaltmaya yardımcı olur.

Ortaya çıkan kanıtlar, birçok koronavirüs içeren viral damlacıkların yere düşmesine veya hızla çözülmesine rağmen, bazılarının hava yoluyla yayılabileceğini göstermektedir. Çalışmalar, küçük damlacıkların havada taşınabileceğini ve durgun havada 8 dakikadan uzun süre kalabileceğini göstermektedir. Bazı durumlarda, küçük damlacıklar saatlerce havayaa yapışık halde kalabilir.

Klima ve havalandırma yöntemleri viral damlacıkların bir alana yayılışını değiştirebilir.

bakteriler, bakteriyel, Biyoloji

Klimalar nasıl çalışır?

Klima sistemleri karmaşık bir kimyasal ve mekanik işlemle havayı filtreleyerek, soğutup genellikle dış ve iç ortam havasını karışımı bir havayı vererek çalışır.

“Hemen hemen tüm klima sistemleri filtreler kullanıyor,” diyor Chen. “Ancak, birçok filtre yüksek verimli filtreler değildir.”

Chen, tipik klima sistemleri, Covid-19’lu insanları enfekte edebilecek viral damlacıkların (çoğunlukla büyük parçacıklar) ancak yüzde 20-30’unu filtrelediğini ekliyor.

Ofis binaları gibi merkezi klima sistemlerine sahip binaların Covid-19 damlacıklarını bir alandan diğerine yayarak ve ofis çalışanlarını enfekte etmesi pek olası olmasa da mümkün olabilir, diye ekliyor.

“Gelecekte ofis binalarına geri dönmekten bahsettiğimizde, günde en az sekiz saat orada kalacaksınız. Ve sonra risk altında olacaksınız.” İnsanları sağlıklı tutmak ve yayılmayı sınırlandırmak için Chen dahil bilim adamları, havalandırmayı en üst düzeye çıkarmayı ve iç mekan havasının yeniden dolaşımını en aza indirmeyi tavsiye ediyor.

Kamusal alanlarda, viral partikülleri seyreltebilecek ve filtrasyon hızlarını en üst düzeye çıkarabilecek soğutma sistemlerinin maksimum hava akışına ayarlanması gerektiğini söylüyor. Ayrıca finansal olarak uygunsa uzmanlar tarafından düşük verimli filtrelerin uçaklarda ve hastanelerde kullanılanlar gibi HEPA filtrelerle değiştirilmesi de öneriliyor.

“Bu, farklı alanlara gönderilen havanın çok temiz olmasını sağlayacaktır.”

Neyse ki, bu değişikliği yapmak oldukça basittir. Klima ünitelerinin çoğu bu özellik göz önünde bulundurularak tasarlanmıştır, ancak yinede eski sisteme göre daha fazla enerji gerektirebilir.

Chen, “Biraz daha fazla enerjiye mal olacak, ancak enerji tasarrufu ve sağlık riski arasında bir telafi yapılabilir. Salgın mevsiminde, sağlığı enerji tasarrufu yapmaktan daha fazla önemsemeliyiz.”

Çin’de yapılan bir araştırma da  Guangzhou’daki bir restoranda klimalardan gelen viral damlacıkların bir masadan diğer bir masaya ne kadar güçlü bir şekilde geçiş yaptığını ve 10 kişinin salgınına neden olduğunu açıklıyor. Virüsün restoranlarda yayılmasını önlemek için, araştırmanın yazarları masalar arasındaki mesafeyi artırmayı ve havalandırmayı iyileştirmeyi önermektedir.

Ayrıca bulgulara dayanılarak ekip oda havalandırması, açık alan ve tuvalet alanlarının dezenfeksiyonu, Covid-19’un yayılımını önlmeye yardımcı olabileceği ifade ediliyor.

Sonraki ne?

Salgın hastalığının bu noktasında; araştırmacılar,  mesafe, sosyal uzaklaşma, izolasyon önlemleri ve el hijyeninin yanı sıra, Covid-19’u yönetmek için küresel olarak önemli önlemler alınacağını da ekledi.

Bu, bina yöneticileri ve işletme sahiplerinin yeterli ve etkili havalandırma sağlaması gerektiği anlamına gelmektedir. Ayrıca parçacık filtrasyonu ve hava dezenfeksiyonu kullanmayı düşünülmeli, ayrıca hava devri daiminden ve aşırı kalabalıklaşmadan kaçınılmalıdır. Bu kontroller hastaneler, ofisler, okullar, kütüphaneler, yolcu gemileri, toplu taşıma ve restoranlar gibi yerler için çok önemlidir.

white home appliance

Chen, “Covid-19’un ne kadar süreceğini bilmiyoruz” diyor. “Eğer bir aşımız yoksa ve o zaman Covid-19 birkaç yıl bizimle birlikte olacaksa, klima sistemlerini iç mekanlarda havayı karıştırmayacak şekilde değiştirmemizi tavsiye ederim.”

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir