Doğru olmayan gerçekler? İnsanlar dürüst görünmek için yalan söylüyor olabilir mi?

Bazen gerçek o kadar inanılmaz görünür ki, insanlar bunu kendilerine saklamanın daha iyi olabileceğini düşünürler. Son zamanlarda yapılan bir araştırma, bazı insanların gerçeklerin(!) itibarlarına zarar vereceği korkusuyla yalan söylemeyi tercih ettiğini söylüyor.

‘Journal of Experimental Psychology: General’ dergisinde yayınlanan çalışma, insanların başkalarına göre finansal avantaj elde ettikleri durumları nasıl ele aldıklarını test eden çeşitli deneyleri araştırıyor. Araştırmacılar, birçok insanın iyi şansları hakkında yalan söylemeyi seçtiğini söylüyor çünkü gerçeği söylemek onları bencil ya da sahtekâr gösterebilmektdir.

Kudüs İbrani Üniversitesi’nden baş araştırmacı Shoham Choshen-Hillel, “Birçok insan itibarlarını ve başkaları tarafından nasıl değerlendirileceklerini önemsiyor ve dürüst görünme endişesi gerçekten dürüst olma arzumuzdan ağır basabilir” diyor.  “Bulgularımız, insanlar son derece olumlu sonuçlar elde ettiklerinde, diğer insanların şüpheli tepkilerini beklediklerini ve gerçeği söylemekten ve bencil yalancılar olarak görünmekten ziyade dürüst görünmeyi tercih ettiklerini gösteriyor.” Yani burada aslında  bunu yapan kişi için elde ettiği olumlu sonucun diğer insanlar tarafından şüpheli algılanayacağı korkusu kişiyi dürüst görünmek adına esas olarak elde ettiği sonuçla ilgili yalan söymeye itiyor ve bu da kompleks bir davranış örüntüsü oluşturuyor.

Avukatlar ve yalanları

Bir deneyde 115 avukatın üzerinde çalıştıkları bir davanın ücretlendirilebilmesi için 60 ila 90 saat alacağı söylendi. Daha sonra avukatların yarısına, davalarının tamamlanması 60 saat sürdüğü belirtildi. Diğer yarısına müşteri için  90 saat çalışma için ücret verebilecekleri söylendi. Araştırmacılar, 90 saat boyunca çalışan avukatların yüzde 18’inin yalan söyleyerek 90 saatten daha az çalıştıklarını bildirdikleri açığa çıktı.

Avukatlara neden bu değişikliği yaptıkları sorulduğunda , avukatlar müşterinin aldatılmış gibi hissetmesinden ve avukatın ücreti yalanladığını düşünmelerinden endişe ettiklerini itiraf etti. Bu deneyde, araştırmacılar ayrıca 60 saatlik grubun yüzde 17’sinin müşterilerini daha fazla ücretlendirebilmeleri için çalışma saatlerini şişirdiğini belirtiyor.

sus işareti yapan kadın

Adalet uğruna beyaz yalanlar

149 İsrailli üniversite öğrencisini test eden farklı bir çalışmada, iki grup bir şans oyununda iyi şansa nasıl tepki verdiklerini görmek için test edildi. Oyun kuralı olarak, her öğrenciye doğru tahmin ettikleri her zar atma veya jeton çevirme için 15 sent verildi.

Bir gruba tamamen rastgele sonuçlar verildi, ancak diğer öğrencilere her seferinde kazanmaları için manipüle eden testler verildi. “Mükemmel puanlarını” bildirmenin zamanı geldiğinde, öğrencilerin yüzde 24’ü gerçekte olduğundan daha az oyun kazandıklarını söyledi.

Choshen-Hillel, ‘‘Bazı katılımcılar yalan söylemeye karşı duydukları isteksizliği ve deneyi yürüten tek bir kişiye dürüst görünmek için gereken parasal maliyetleri aştı,” diye ekliyor.

Dürüst görünmek için ekstra yol kat etmek

Amerika Birleşik Devletleri’nde, internet üzerinden yapılan bir deneyde 200’den fazla yetişkine her ay katettikleri yolun kilometresi kadar geri ödeneceği belirtildi. Araştırmacılar, gönüllülere rapor edebilecekleri yolun en fazla 400 mil olabileceği ifade etti. Ayrıca, genel olarak çoğu işçinin ayda 280 ila 320 mil arası yol katettiği de bildirildi. 

Anketin yarısına 300 mil yol kat ettikleri söylendi. Bu grup, sayıları konusunda çok dürüsttü ve ortalama 301 mil rapor ettiler. Anketin diğer yarısına maksimum 400 mil sürdükleri söylendiğinde katılımcıların yüzde 12’si yalan söyledi ve daha az sürdüklerini ifade ettiler.

Choshen-Hillel, “Bulgularımız ironik veya mantıksız görünse de, sanırım çoğu insan hayatlarında dürüst görünmek adına kendilerine yalan söyleyebilecekleri bir zaman tanıyacakalardır.’’ diyor.

Araştırmacılar, bu testlerin gerçek dünyada benzer sonuçlara sahip olacağına inanıyor, çünkü insanlar çevrelerindeki kişiler tarafından nasıl görüldüklerine değer veriyorlar. Ancak Choshen-Hillel, önerilen paranın çok büyük veya bahislerin çok yüksek olduğu durumlarda, insanların yalancı gibi görünmek pahasına gerçeği söylemeyi seçeceklerini ekledi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir